Skuteczność sakramentów należy do dziedziny misterium. Jeżeli zostały udzielone zgodnie z rytuałem przez upoważnioną osobę, sakramenty są ważne ex opere operato (same w sobie, same przez się), czyli niezależnie od sprawiedliwości udzielającego i przyjmującego. Chrzest i bierzmowanie należą do sakramentów inicjacji chrześcijańskiej i przyjmowane są tylko raz.

Eucharystia jest znakiem pożywienia i wspólnoty; pokuta – misterium przebaczania grzechów, a namaszczenie chorych – misterium pomocy w chorobie. Kapłaństwo upoważnia do pełnienia urzędu kapłańskiego, a małżeństwo uświęca związek dwóch osób w miłości. Skutki sakramentów zależą również od dyspozycji przyjmującego – ex opere operantis.

Podział sakramentów

W teologii Kościoła sakramenty można uporządkować według ich znaczenia w życiu chrześcijańskim. Ten podział ukazuje, że sakramenty towarzyszą całemu życiu wierzącego: wprowadzają w wiarę, przynoszą uzdrowienie duchowe oraz budują wspólnotę Kościoła.

• Sakramenty wtajemniczenia chrześcijańskiego: chrzest, bierzmowanie, Eucharystia. Chrzest jest początkiem życia chrześcijańskiego i włącza człowieka do wspólnoty Kościoła. Bierzmowanie umacnia łaskę chrztu przez dar Ducha Świętego. Eucharystia stanowi centrum życia liturgicznego i duchowego, ponieważ wierni uczestniczą w niej w pamiątce ofiary Chrystusa i przyjmują Komunię Świętą jako pokarm życia wiecznego.
• Sakramenty uzdrowienia: pokuta oraz namaszczenie chorych. Pokuta jest sakramentem pojednania z Bogiem i Kościołem, w którym wierny otrzymuje przebaczenie grzechów oraz odnowienie życia duchowego. Namaszczenie chorych przynosi umocnienie w chorobie lub w poważnym zagrożeniu życia, udzielając łaski pokoju, pocieszenia i zjednoczenia z cierpiącym Chrystusem.
• Sakramenty w służbie wspólnoty: kapłaństwo oraz małżeństwo. Sakrament święceń ustanawia posługę w Kościele i powołuje do głoszenia Ewangelii, sprawowania sakramentów oraz prowadzenia wspólnoty wiernych. Małżeństwo uświęca przymierze kobiety i mężczyzny, którzy przez wzajemną miłość, wierność i odpowiedzialność za rodzinę stają się znakiem miłości Chrystusa do Kościoła.

Znaczenie sakramentów

Sakramenty towarzyszą kluczowym etapom życia człowieka:
narodziny – Chrzest, dojrzałość – Bierzmowanie, życie duchowe – Eucharystia, nawrócenie – Pokuta, cierpienie – Namaszczenie Chorych, powołanie – Kapłaństwo lub Małżeństwo.

Aby przyjąć sakrament, wymagana jest wiarygodna prośba, odpowiednie przygotowanie i brak przeszkód kanonicznych. Szafarz sakramentu troszczy się o duchową gotowość wiernych i zrozumiałość obrzędu.

Słowo sakrament pochodzi od łacińskiego sacramentum, które oznacza znak święty i obrzęd religijny. Greckim odpowiednikiem jest mysterion, czyli tajemnica objawienia Bożego.

Połączenie elementu widzialnego (znaku) i niewidzialnego (łaski) sprawia, że sakramenty wzmacniają wiarę, jednoczą wspólnotę Kościoła i prowadzą do zbawienia. Wszystkie nawiązują do Wcielenia, śmierci i zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, przez które dokonuje się nasze uświęcenie.