Po co Kościołowi wyznanie wiary?

Chrześcijaństwo od początku było wiarą wyznawaną. Chrzest dokonywał się w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego, a wspólnota przekazywała kolejnym pokoleniom nie tylko opowieść o Jezusie, lecz również odpowiedź na pytanie, kim On jest i co Bóg uczynił dla zbawienia człowieka.

Credo nie zastępuje Pisma Świętego. Jest raczej jego syntetycznym odczytaniem w Kościele. Powstało dlatego, że te same słowa biblijne mogły być interpretowane w sposób prowadzący do zupełnie różnych obrazów Boga i Chrystusa. Kościół musiał więc powiedzieć precyzyjnie, co rozumie, gdy nazywa Jezusa Synem Bożym i gdy wyznaje Ducha Świętego.

Jak powstało Credo nicejsko-konstantynopolitańskie?

Wyznanie wiary, które znamy jako nicejsko-konstantynopolitańskie, jest owocem pierwszych dwóch Soborów powszechnych. Nie powstało jako akademicki traktat. Było odpowiedzią Kościoła na spór dotyczący samego centrum chrześcijaństwa: kim naprawdę jest Jezus Chrystus i jak należy wyznawać tajemnicę Boga Ojca, Syna i Ducha Świętego.

1. 325

   Sobór Nicejski

   Pierwszy Sobór powszechny zebrał się w Nicei w Azji Mniejszej. W sporze wywołanym nauczaniem Ariusza potwierdził, że Syn nie jest stworzeniem należącym do porządku świata. Jest „zrodzony, a nie stworzony” i współistotny Ojcu. Greckie słowo homoousios miało ochronić pełną prawdę o Bóstwie Chrystusa.

2. 381

   I Sobór Konstantynopolitański

   Sobór dopełnił język wyznania wiary. Szczególne znaczenie uzyskał artykuł o Duchu Świętym: „Pan i Ożywiciel”, który wraz z Ojcem i Synem odbiera uwielbienie i chwałę. Symbol otrzymał również pełniejsze zakończenie dotyczące Kościoła, jednego chrztu, zmartwychwstania i życia przyszłego wieku.

3. 451

   Sobór Chalcedoński

   Sobór Chalcedoński przyjął Konstantynopol jako Sobór powszechny i potwierdził autorytet Symbolu nicejsko-konstantynopolitańskiego. Od tej pory Credo stawało się coraz wyraźniej wspólnym znakiem wiary Kościołów Wschodu i Zachodu.

4. Dziś

   Wyznanie przekraczające granice tradycji

   Credo pozostaje jednym z najważniejszych tekstów wspólnych dla wielkich tradycji chrześcijańskich. Jego znaczenie polega nie tylko na wieku tekstu, lecz na tym, że prowadzi chrześcijan do wspólnego centrum: wiary w Trójjedynego Boga i w dzieło zbawienia dokonane w Chrystusie.

Teologiczny sens kolejnych artykułów

Credo posiada wyraźną strukturę trynitarną. Zaczyna od Ojca, prowadzi przez tajemnicę Syna i dzieło zbawienia, następnie wyznaje Ducha Świętego, a na końcu pokazuje skutki działania Boga w Kościele, chrzcie, zmartwychwstaniu i życiu wiecznym.

1. 01

   „Wierzę w jednego Boga”

   Pierwsze zdanie jest fundamentem wszystkiego. Chrześcijańska wiara nie głosi trzech bogów, lecz jednego Boga. Tajemnica Ojca, Syna i Ducha Świętego nie znosi Bożej jedności, ale odsłania jej wewnętrzną pełnię.

2. 02

   „Współistotny Ojcu”

   To jedno z najważniejszych sformułowań Nicei. Jeśli Chrystus nie byłby prawdziwym Bogiem, nie mógłby objawić nam Ojca w pełni ani wprowadzić człowieka w życie samego Boga. Zbawienie nie jest więc dziełem pośredniego stworzenia, lecz przyjściem Boga do człowieka.

3. 03

   „Stał się człowiekiem”

   Credo łączy Bóstwo Chrystusa z prawdziwością Jego człowieczeństwa. Ten, który jest odwiecznym Synem, rzeczywiście wszedł w ludzką historię. Wcielenie oznacza, że ludzkie życie, ciało, cierpienie i śmierć zostały dotknięte obecnością Boga.

4. 04

   Krzyż i zmartwychwstanie

   Wiara Kościoła nie zatrzymuje się na nauczaniu Jezusa. Jej centrum stanowi wydarzenie paschalne: śmierć, pogrzebanie i zmartwychwstanie Chrystusa. Credo podkreśla, że zbawienie dokonało się w realnej historii.

5. 05

   „Duch Święty, Pan i Ożywiciel”

   Duch Święty nie jest jedynie mocą, natchnieniem czy sposobem działania Boga. Symbol 381 r. wyznaje Go jako Pana, Ożywiciela i Tego, który razem z Ojcem i Synem odbiera boską cześć.

6. 06

   „Jeden, święty, powszechny i apostolski Kościół”

   Kościół nie jest dodatkiem do Credo. Jest miejscem, w którym wiara apostolska jest przekazywana, sakramenty są sprawowane, a Ewangelia otrzymuje wspólnotową formę. Jego jedność i świętość pochodzą od Boga, choć jego członkowie pozostają ludźmi potrzebującymi nawrócenia.

7. 07

   Chrzest, zmartwychwstanie i życie przyszłe

   Ostatnie zdania Credo przenoszą wiarę z przeszłości ku przyszłości. Chrześcijanin nie tylko wspomina dzieło Boga. Oczekuje jego dopełnienia: zmartwychwstania człowieka i życia przyszłego wieku.

Dlaczego w różnych Kościołach słyszymy inne brzmienie?

Tekst przyjęty w Konstantynopolu w 381 r. mówi o Duchu Świętym: „który od Ojca pochodzi”. W późniejszej tradycji zachodniej pojawiło się słowo Filioque, czyli „i Syna”. Zachodnie brzmienie zaczęło więc mówić o Duchu, „który od Ojca i Syna pochodzi”.

Nie jest to część pierwotnego tekstu Symbolu z 381 r. Formuła rozwijała się na Zachodzie stopniowo i została wprowadzona do rzymskiej liturgii Credo w XI wieku. Dla chrześcijańskiego Wschodu samodzielne dodanie tego słowa do wspólnie przyjętego Symbolu stało się jednym z ważnych punktów sporu teologicznego i eklezjalnego.

Dlatego na tej stronie, mówiąc ściśle o wyznaniu nicejsko-konstantynopolitańskim jako tekście soborowym, zachowujemy formę z 381 r.: „od Ojca pochodzi”. Jednocześnie pamiętamy, że tradycja zachodnia rozwinęła własny sposób wyrażenia relacji Ducha Świętego do Ojca i Syna.

Credo nie kończy się na słowach

Można znać Credo na pamięć i nigdy naprawdę nie zapytać, co oznacza ono dla życia. Tymczasem wyznanie wiary jest zobowiązaniem. Gdy mówimy „wierzę”, nie stwierdzamy jedynie, że uznajemy pewną doktrynę za prawdziwą. Powierzamy siebie Bogu, którego wyznajemy.

Wiara w Boga Stwórcę zmienia sposób patrzenia na świat i człowieka. Wiara w Boga, który stał się człowiekiem, zabrania pogardy wobec ludzkiej godności. Wiara w Ukrzyżowanego i Zmartwychwstałego nie pozwala uznać cierpienia i śmierci za ostatnie słowo. Wiara w Ducha Świętego oznacza, że Kościół nie żyje wyłącznie z własnej organizacji i ludzkiej siły.

A gdy wyznajemy zmartwychwstanie umarłych i życie przyszłego wieku, mówimy, że ostatecznym horyzontem człowieka nie jest przemijanie, lecz Bóg.